Restauratie van het Cantonspark

In onze nieuwsbrief van juni 2018 heeft u al iets kunnen lezen over de restauratie van het Cantonspark. Dit jaar zijn we heel druk bezig geweest met alle voorbereidingen waardoor we u nu een redelijk goed beeld kunnen geven van de langverwachte restauratie. Als alles goed loopt zal het grotendeels in 2019 uitgevoerd kunnen worden.

De aanloop

In 2012 werd de Wintertuin na een grondige restauratie opgeleverd. Er moest nog wel een gebruiker gevonden worden, maar de Gemeente Baarn heeft toen wel besloten dat het nu ook tijd was om het Cantonspark een grondige opknapbeurt te geven. In 2013-2014 is toen door adviesbureau Eelerwoude een beheervisie gemaakt.In het coalitieakkoord 2015-2018 is over het Cantonspark en de Wintertuin vastgelegd: “In overleg met omwonenden en andere betrokkenen (o.a. de Stichting Vrienden van het Cantonspark) willen we het Cantonspark zoveel als mogelijk is in oude luister herstellen. Voor de Wintertuin willen we een passende bestemming vinden, met het oog op een duurzame instandhouding van de kas.” In het najaar van 2016 heeft wethouder Jan Baerends als afscheidscadeau € 600.000,- voor de restauratie beschikbaar gesteld. Dit bedrag was gebaseerd op een voorlopige begroting die door Eelerwoude was opgesteld.Nadat voor de Wintertuin een passende bestemming was gevonden was in het najaar van 2017 de eerste bijeenkomst van de werkgroep Restauratie Cantonspark. In de werkgroep hebben zitting de gemeente Baarn, Stichting in Arcadië i.s.m. Royal HaskoningDHV, Stichting Vrienden van het Cantonspark en Living Story. Geertje Bakker en Angelique Bosch van Drakestein vertegenwoordigen de Vrienden. Steffan Polderman van de Gemeente is de kundige projectleider van deze projectgroep. Over de plannen en voortgang van de Wintertuin kunt u elders in deze nieuwsbrief lezen.

Uitgangspunten restauratie

Rapport Peter VerhoeffOnder leiding van Ir Peter Verhoeff heeft het team van Stichting in Arcadië opnieuw historisch onderzoek gedaan en hieruit is een zeer fraai rapport gekomen: “Het Cantonspark te Baarn. Tuinhistorisch onderzoek en waardestelling”. Zodra dit rapport openbaar gemaakt mag worden en wij ook toestemming hebben zullen we u dit laten weten zodat u het zelf kunt lezen. Michiel Brink van Royal HaskoningDHV heeft, gebaseerd op dit rapport en de huidige (gebruiks-)eisen een restauratieontwerp gemaakt. De uitgangspunten voor de restauratie van het Cantonspark zijn: De cultuurhistorische en botanische waarden herstellen; de belevingswaarde vergroten door de ingangen en randen op te waarderen; de gebruikswaarde verhogen zonder de bijzondere waarden aan te tasten en met een beheerplan het Cantonspark duurzaam in stand te houden. Deze uitgangspunten zijn op 21 februari 2018 goedgekeurd door de Baarnse Gemeenteraad.

De restauratie zal in vier stappen doorlopen worden:

  • • Inventarisatie en onderbouwing
  • • Visievorming en ideeëngeneratie
  • • Inrichtingsplan en kostenraming
  • • Naar realisatie
Fase 1. Inventarisatie en onderbouwing

 

Historisch onderzoek en waardestelling

Stichting In Arcadië heeft tuin historisch onderzoek gedaan en waarde stelling opgesteld. Hieruit blijkt dat de tuinhistorische waarde van het Cantonspark, ondanks versobering in de laatste decennia, nog steeds hoog is.Heel veel in dit rapport wisten we al, maar er zijn toch nieuwe leuke wetenswaardigheden naar boven gekomen. Zo is het nu bewezen dat het Cantonspark in delen is aangelegd. Tot nu toe was er altijd vanuit gegaan dat de tuinbaas van August Janssen, Jan Goossen de ontwerper van het Cantonspark was. Tijdens de voorbereidingen van de tentoonstelling van ‘100-jaar Cantonspark’ kregen we al wel het vermoeden dat er ook een andere ontwerper bij betrokken is geweest, maar zekerheid hadden we niet. Stichting in Arcadië heeft het archief van de Universiteit van Wageningen doorgespit en er zijn inderdaad ontwerptekeningen uit de beginfase van Cantonspark aangetroffen. Deze zijn gemaakt door de firma Groenewegen en Zoon uit De Bilt, een toen landelijk zeer bekende kweker en ontwerper. De ontdekte ontwerptekeningen zijn van het deel naast en voor de hortulanuswoning t/m de moestuin. Ook staat er op een van de tekeningen de altijd vermoede tennisbaan; deze is al lang verdwenen, maar het tennishuisje herinnert hier nog steeds aan.De aanbevelingen in het rapport van Stichting in Arcadië t.a.v. het herstelplan zijn dat de monumentale hoofdstructuur van het park zal worden hersteld, dat de botanische waarden worden hersteld en versterkt, dat door slimme investeringen moet worden gestreefd naar gemakkelijker groenbeheer en dat rekening wordt gehouden met de moderne tijd.Onder het herstel van de monumentale hoofdstructuur wordt verstaan het herstel van de wandelpaden zodat weer een fraaiere rondwandeling mogelijk is, het vereenvoudigen en open maken van de ‘lage weide’ aan de zijde van de Piet Heinlaan, het terugbrengen danwel creëren van thematische zones en herstel van de oorspronkelijke ruimteverdeling.Bij herstel en versterking van botanische waarden moet u denken aan vervangen van oude en slechte bomen, herplant van de collectie heesters en het herstellen van enkele onderdelen als horticultureel spektakelstuk, bijvoorbeeld ‘t Rond voor de Wintertuin en de oude border langs de Wintertuin.Slimme investeringen voor gemakkelijker groenbeheer zijn noodzakelijk om de kosten te reduceren. Het aanbrengen van stalen kantopsluiting langs de paden is hier een voorbeeld van.

Kaart 1935voor een vergroting klik hier

Eigentijdse eisen en gebruik

t RondHet Cantonspark is in 1915 aangelegd als een privépark, ruim honderd jaar geleden dus. Onnodig te melden dat het gebruik toen anders was en het een heel andere tijd was. Ook de tijd dat het park als botanische tuin van de Universiteit Utrecht dienst deed, had heel andere eisen. Er zijn anno 2018 andere behoeften en wensen, ook bij gebruikers van het park. Daarom wordt het park zoveel mogelijk in oude luister hersteld, maar hier en daar met een moderne twist. Waarbij rekening wordt gehouden met hedendaags gebruik.Zo heeft de Wintertuin een heel andere functie gekregen. Hier zullen straks andere bezoekers komen dan alleen voor het park. Ook is Nederland mobieler geworden en is het autobezit aanmerkelijk toegenomen. Om de buurt zo veel mogelijk te ontlasten wordt de ingang aan de Abel Tasmanlaan vernieuwd en opgewaardeerd, in combinatie met een nieuw parkeerplan. Er komt een nieuw terras voor de Wintertuin, door nieuwe zichtlijnen moet er meer contact ontstaan met de omgeving. En er wordt een groot en open grasveld aangelegd voor multifunctioneel gebruik.Eén van de aanbevelingen in het rapport van Peter Verhoeff is het aanstellen van een tuinbaas. Ons inziens is deze tuinbaas ook essentieel voor het behoud van het Cantonspark in de toekomst. Een vaste tuinman of tuinbaas heeft binding met het park, heeft besef van de cultuurhistorische waarde. Hij kent iedere boom en plant en weet daardoor exact welke werkzaamheden er op welk moment nodig zijn. Daarnaast is hij een vast aanspreekpunt voor onze stichting, voor de vrijwilligers en voor de bezoekers. En hopelijk zal door zijn aanwezigheid ook het vandalisme verminderen of verdwijnen. Wij zijn hierover in overleg met de Gemeente, want die moeten hiervoor een extra fte creëren en extra budget beschikbaar stellen.Fase 1, de inventarisatie en onderbouwing is in mei afgerond. We zijn nu in fase 2 en 3: de visievorming en ideeëngeneratie en het inrichtingsplan en kostenraming. Deze twee punten lopen hand in hand met elkaar. Eigenlijk heeft een groot deel van de visie al vorm gekregen in de eerste fase: het tuin historisch onderzoek en de daaruit voortvloeiende aanbevelingen.Hieronder staan de belangrijkste veranderingen die het park zal ondergaan. Van alle onderdelen die hersteld of opnieuw aangebracht zullen worden, wordt op dit moment een uitgebreide rapportage geschreven met uitvoerige tekeningen. Zodra dit gereed en openbaar is zal u ook hiervan op de hoogte gebracht worden.

Paden

KantopsluitingDe nog aanwezige paden zullen worden hersteld en verdwenen paden gedeeltelijk opnieuw aangelegd. De paden worden beter begaanbaar en makkelijker te onderhouden. Bezoekers kunnen straks weer door het hele park op paden lopen. De huidige paden hebben helaas nauwelijks een (puin)fundering, dus ook de nog bestaande paden zullen geheel opnieuw aangelegd moeten worden. De breedtes van de paden is gebaseerd op de oorspronkelijke aanleg; zo worden de wandelpaden bij de oude ingang aan de Heemskerklaan en de nieuwe ingang bij de Abel Tasmanlaan 3 meter breed, het hoofdpad door het park heen wordt 4 meter breed en de rest van de paden worden 1,80 meter breed. Steffan Polderman en Michiel Brink hebben meerdere werkbezoeken op locatie gemaakt om de juiste soort verharding voor het Cantonspark te vinden. Op het moment van schrijven is de keuze gemaakt voor de half verharding KoMex® natural Bio van de firma Koers. Dit materiaal wordt de laatste tijd vaak toegepast bij restauratie van o.a. kasteel- en landgoedparken. Dit materiaal is verkrijgbaar in verschillende natuurlijke kleuren, is onderhoudsarm, er kan geen onkruid doorheen groeien en vooral wordt het niet glibberig en plakkerig bij regen; het heeft ook een enigszins zelf herstellend vermogen. Alle paden die door het gras lopen krijgen een stalen kantopsluiting zodat de paden er altijd strak en netjes uitzien, de breedtes altijd gelijk blijven en het gras afgebakend wordt.

Ingangen

Aan de Abel Tasmanlaan komt een extra en nieuwe hoofdingang. Zowel de oude hoofdingang aan de Faas Eliaslaan als de nieuwe ingang aan de Abel Tasmanlaan krijgen nieuwe toegangspoorten met eigentijds fraai hekwerk. De ingang bij de Abel Tasmanlaan komt iets dieper in het park te liggen zodat het duidelijker een ingang wordt en er ook beugels geplaatst kunnen worden voor fietsen. De huidige ingangen bij de Heemskerklaan zullen komen te vervallen en er zal alleen één kleine onopvallende ingang komen voor gebruik van de Wintertuin. Deze ingang zal alleen nog toegankelijk zijn voor leveranciers en invalide bezoekers van de Wintertuin.

De lage weide

De heesterlaag langs het hek aan de zijden van de Abel Tasmanlaan en aan de Piet Heinlaan zal verwijderd worden zodat er weer een meer weide idee ontstaat. De meeste bomen zullen wel gewoon blijven staan.

Nieuwe heesterlagen

Vlak na de toegangspaden van zowel de Faas Eliaslaan als de Abel Tasmanlaan zullen nieuwe heestervakken worden aangeplant op de locaties waar die vroeger ook aanwezig waren. Hierdoor zal een spannender beeld ontstaan wanneer men het park betreedt en zal de bezoeker meer verrast worden met verschillende doorkijken.

De moestuin

De voormalige moestuin zal weer een beetje de sfeer van moestuin terug krijgen. Hoe we dit precies gaan invullen is op dit moment nog onduidelijk er zijn meerdere mogelijkheden die nog uitgewerkt dienen te worden.

Beplanting

Het Cantonspark heeft nog steeds een zeer rijke gevarieerde beplanting door haar verleden. Ook tegenwoordig geniet het Cantonspark hierdoor landelijke bekendheid. Echter dit betreft vooral de bomen. Bij het verhuizen van de botanische tuin van de Universiteit Utrecht naar Ford Hoofddijk zijn de meeste struiken en de vaste planten mee gegaan. Het is daarom noodzakelijk dat bij het herstel van de beplanting er niet alleen naar bomen gekeken wordt maar ook zeker naar de struiken zodat ook daar het Cantonspark weer een ieder kan boeien en verassen.Toen kwam de vraag hoe wij het Cantonspark straks onderscheidend kunnen maken van andere botanische tuinen en parken.

Keuzes

Kijkend naar de sterke punten die het Cantonspark nu heeft en naar het verleden hebben we er voor gekozen om als richtlijn aan te houden dat alle nieuwe aanplant van bomen en struiken oorspronkelijk uit Azië komt. Hierbij zal het om planten gaan die afkomstig zijn van de gematigde klimaatzones. Deze keuze is gemaakt om de volgende redenen. August Janssen, de oprichter van het Cantonspark, heeft zijn geld verdiend met de handel op Azië, voornamelijk het voormalig Indië. Daarnaast is het Cantonspark vernoemd naar huize Canton, een Chinees gebouw dat vroeger samen met huize Peking Baarn verfraaide en dat landelijke bekendheid genoot. En niet onbelangrijk, het huidige bomenbestand komt voor een groot deel uit Azië.Afgezien van de Japanse of Chinese tuinen waarbij vooral de aanleg en symboliek van belang is en vaak een onderdeel van een groter park, zijn er in Europa weinig parken die hun plantencollectie op Azië hebben gebaseerd. Een extra mogelijkheid om een bijzondere collectie aan te leggen waarvoor ook buiten de grenzen van Baarn en Nederland interesse zal zijn.

Opschoning en kap

Een heel leuk plan om een op Azië gebaseerde collectie aan te planten, maar de regelmatige bezoeker zal het zijn opgevallen dat het Cantonspark nu toch ook al erg vol oogt. De oorzaak hiervan is vooral jarenlang achterstallig onderhoud. Daarvoor zal er ook eerst grondig geschoond moeten worden. De heesterlaag bestaat nu veelal uit laurierkers, wilde framboos die overal woekert, zaailingen van esdoorns en taxussen, hazelaars, en soms ander weinig inspirerend gemeentegroen. Zelfs voor de fauna in het Cantonspark voegt dit vaak niet heel veel toe. Door onze beheercommissie is er erg kritisch gekeken naar het bomenbestand in het park. De afgelopen jaren hebben wij meerdere malen een gehele inventarisatieronde gemaakt, ook met het oog op de komende restauratie.

Helaas zullen ook een aantal bomen moeten sneuvelen. De gezondheid van de bomen is hierbij de voornaamste leidraad. De bomen die gekapt zullen worden zijn of ernstig ziek of al dood. Soms was de natuur ons reeds voor; zo is afgelopen winter de bijzondere en monumentale Japanse beuk (Fagus japonica) reeds door de honingzwam bezweken. Hoogstwaarschijnlijk zal deze boom ook weer terugkomen, echter misschien niet op dezelfde plek. Bomen groeien en waar voorheen wellicht ruimte was voor drie exemplaren is er nu nog maar ruimte voor één exemplaar. Dus ook dunning zal moeten plaats vinden. Als dan een algemene voorkomende boom de groei en gezondheid van een zeldzaam exemplaar belemmert hebben we ervoor gekomen de algemene soort op de kaplijst te zetten. Daarnaast zijn er ook veel zaailingen van esdoorns en taxussen die tot boom zijn uitgegroeid die weggehaald zullen worden.Voordat er iets gebeurt zullen we met alle belangstellenden en belanghebbenden een rondgang maken door het Cantonspark om tekst en uitleg te geven waarom we welke boom zullen kappen of laten staan. Doordat men het zelf met eigen ogen kan zien wordt het beeld veel helderder.

Nieuwe aanplant

Nog niet alles van de nieuwe aanplant is al helemaal uitgewerkt. Zo hebben we op dit moment een wensenlijstje van meer dan 200 bomen waar nog heel veel keuzes in gemaakt moeten worden. Dit geldt eveneens voor de struiken. Ook het daadwerkelijke ontwerp waar wat moet komen is nog op de tekentafel.De nieuwe bomen en struiken zullen zodanig worden samengesteld, dat er het hele jaar iets te zien zal zijn, dat de bezoeker altijd zal worden verrast als hij door het park loopt. Met oog voor afwisseling in sfeer en tussen dichte begroeiing en weidse uitzichten. Hierbij zal er ook gekeken worden of het een aanvulling is op de reeds bestaande collectie, of de nieuwe boom of struik zeer algemeen is of zeldzaam en of het bijdraagt aan de fauna in het Cantonspark (bijvoorbeeld of voedselplant voor bijen en vogels of waardplant voor vlinders).Bij de beide hoofdingangen wordt de beplanting fleurig en modern. De planten moeten stevig zijn en gemakkelijk in het onderhoud en ze moeten er het hele jaar door aantrekkelijk uitzien.Naast de oude laan van de oude ingang aan de Faas Eliaslaan zullen weer in kegelvorm gesnoeide Taxussen komen met daartussen bloembedden.’t Rond voor de Wintertuin wordt weer hersteld met gekruiste paden, Taxus snoeivormen en rozenbedden. Eventueel zullen de rozen worden gemengd met andere beplanting voor een beter winterbeeld.De Wintertuin zal omringd worden door vaste beplanting en ook de Blauwe regen die de Wintertuin altijd heeft gesierd zal weer terugkomen. De vaste plantenborder naast de Wintertuin zal ook weer in volle glorie hersteld worden. Een kleine noot hierbij wel dat we de door onszelf opgelegde richtlijn van Aziatische beplanting iets losser zullen hanteren voor de vaste planten en we hier ook veel cultivars zullen gebruiken.

Kosten

Op het moment van schrijven zijn we druk bezig de laatste uitwerkingen te maken en alle wensen te begroten. Duidelijk is al wel dat de ter beschikking gestelde € 600.000,- niet voldoende is. Dit wordt mede veroorzaakt door het nieuwe historisch onderzoek en herstelplan, nadat bleek dat het aanwezige herstelplan van Eelerwoude niet voldoende was om te beginnen met de restauratie. Er is geen extra krediet door de Gemeente Baarn beschikbaar gesteld voor de voorbereidende werkzaamheden. Maar het tekort wordt ook veroorzaakt doordat er aan de Abel Tasmanlaan een nieuwe fraaie hoofdingang komt en het nieuwe terras van de Wintertuin nu bij het restauratiebudget van het Cantonspark is geschoven. Daarnaast wijkt de oorspronkelijke begroting op een aantal punten sterk af van de werkelijke kosten die gemaakt moeten worden om het een en ander te realiseren.Zo is er in ieder geval geen budget om de fontein op ’t Rond weer werkende te krijgen, om de bestaande heesterlagen te renoveren, om nieuwe banken te plaatsen en om de bruggen te restaureren of vernieuwen. Ook een aantal andere kleinere zaken kunnen op dit moment nog niet gerealiseerd worden vanwege het tekort. We zullen dus op andere manieren aan extra fondsen moeten zien te komen om het hele restauratieplan te kunnen uitvoeren.

Vergunningen

Afgelopen zomer is het ecologisch onderzoek uitgevoerd wat noodzakelijk is voor de kap van de bomen. Hieruit is niets bijzonders gekomen waardoor we vertraging zouden kunnen oplopen. De kapvergunning is de Gemeente Baarn nu aan het voorbereiden. De looptijd hiervan is 6 weken met eventuele extra uitloop door bezwaren.De aanvraag van de monumenten-vergunning wordt op dit moment geschreven. Deze moet weer aangepast worden omdat de eisen die de monumentencommissie stelt de afgelopen maanden aanzienlijk strenger zijn geworden. En dit is voor de voortgang nu het grote struikelblok. Normaliter duurt het 26 weken voordat deze vergunning wordt afgegeven. Als de commissie die erover besluit of het voorgestelde restauratieplan voldoet aan alle eisen inderdaad de volledige 26 weken aanhoudt, zitten we reeds ver in het broedseizoen. De eerst fase van de restauratie is de kap van de bomen en het schonen van het groen, alvorens er begonnen kan worden aan de paden. Ondanks dat er ontheffingen kunnen komen is het de vraag of het dan gewenst is om op dat moment te beginnen. In het slechtste scenario kunnen we pas in het late najaar van 2019 aanvangen met de eerste restauratiewerkzaamheden.Zodra er ontwikkelingen zijn en er meer duidelijkheid is zullen wij u op de hoogte brengen. Vooralsnog kunnen we alleen maar hopen dat we toch in de eerste maanden van 2019 kunnen beginnen.

Wordt vervolgd ….Angelique Bosch van Drakestein