Voortgang restauratie van het Cantonspark (juni 2019)

In de vorige nieuwsbrief (december 2018) sprak ik aan het eind van het artikel over de restauratie nog de hoop uit dat we in het voorjaar van 2019 zouden kunnen beginnen. Maar helaas, dit verliep anders. Vlak nadat ik het stuk had geschreven ontving de werkgroep de mededeling dat Monumentenzorg restauratie van groene monumenten voortaan net zo serieus wil nemen als rode monumenten. Dit houdt in dat alle technische gegevens tot in het kleinste detail moet worden uitgewerkt én dat alle nieuwe beplanting per vak moet worden uitgewerkt! Pas als dit was gedaan zouden we de vergunning kunnen aanvragen.

Het afgelopen half jaar is er dus vooral veel werk verzet achter de schermen om alles uit te werken. Michiel Brink van Royal Haskoning DHV ging gelijk aan het werk met het uitwerken van de paden, van de verlichting, etc. De schone taak van de beplanting kwam op de schou­ders van ondergetekende. Ik had dus geen half jaar meer de tijd om dit uit te werken, maar slechts een paar maanden, liever natuurlijk nog minder. Het enige wat niet tot in detail hoefde te worden uitgewerkt was de exacte plaatsing in ieder vak en de aantallen van de bomen en heesters. Tevens hoefde de vaste planten niet overal uitgewerkt te worden. Ik had natuurlijk al wel ‘onze wishlist’ van ca. 200 bomen en diverse struiken, maar daar hadden we met de beheercie. alleen een keuze uit gemaakt t.b.v. de monumentenaanvraag, maar verder waren een van onze ideeën over de struiken, sfeerbepaling per vak, etc nog nog niet duidelijk gedefinieerd. En de wishlist was ondertussen ook al uitgegroeid tot 350 bomen.

Bruggen en paden

A 0044 gecorrigeerdAan het werk dus. Ondertussen moest ook aandacht besteed worden aan andere zaken zoals de zeer slechte staat van enkele bruggen in het Cantonspark. Bij de Historische Kring Baerne werden enkele voor ons nieuwe foto’s gevonden van de stenen balustrade brug maar ook van een ons onbekende brug. Het bleek om de oorspronkelijke brug te gaan die vlak bij de colonnade schuin over de vijver ligt. De datering en herkomst van de foto’s was op dat moment nog onbekend. Maar we kregen aan de hand van deze foto’s ook onze twijfels over het vroegere padenverloop. Waren de andere 2 boogbruggen dan wel oorspronkelijk? Dit zijn juist de bruggen die in een zeer slechte staat zijn.

De Gemeente Baarn heeft het Monumenten Advies Bureau te Nijmegen opdracht gegeven voor onderzoek naar de bruggen. Binnen een paar weken kwamen er twee uitvoerige rapporten binnen. Het ene rapport was de bouwhistorische verkenning en waardestelling, het andere rapport was de bouwkundige rapportage. Uitkomst: De stenen brug was oorspronkelijk, de boogbruggen zijn waarschijnlijk ook uit 1920 en de nu platte schuine brug is een recente vervanging voor de onbekende brug op de gevonden foto’s.

1920 Opmeting CPMaar iets anders wat Ing. G. Korenberg (de onderzoeker van het Monumenten Advies Bureau) ook had gevonden, was voor ons eigenlijk nog interessanter. In het Archief van Utrecht had Korenberg een tekening gevonden met de opmeting van het Cantonspark na het overlijden van August Janssen, welke bij de overdrachtspapieren van het park aan de Universiteit Utrecht aanwezig waren. Dit archief was tot nu toe niet ontsloten geweest. Tevens zijn in dit archief 20 foto’s aanwezig, waaronder de foto’s van de bruggen die wij via de Historische Kring Baerne hadden gekregen. Het grootste deel van de overige foto’s hadden wij in de loop der tijd al via de Historische Kring of andere mensen gekregen. Eindelijk kunnen we nu een groot deel van die foto’s dateren. Wat moesten we nu doen met het padenstelsel in de lage weide? We zaten al te puzzelen hoe we de restauratie binnen het beschikbare budget konden uitvoeren. Het pad door de lage weide gaf ook van allerlei technische problemen i.v.m. de wateraf­voer van de paden. Persoonlijk vond ik de twee paden die in een punt bij het kleine boogbruggetje samenkwamen ontwerp-esthetisch niet mooi – bij zo’n overduidelijke samenkomst van paden zou er een hoogtepunt moeten zijn en die is daar niet. Daarnaast zou zonder deze paden het sfeerbeeld van een weide sterker worden. Anderzijds zou een rondwandeling door het hele park wel gewenst zijn. De beslissing werd echter genomen. De paden in de lage weide zullen komen te vervallen en het oude oorspronkelijke pad dat in een S-vorm over de sloot slingerde zal worden hersteld. Er is nog steeds een rondwandeling door het park zonder doodlopende paden (zoals nu wel het geval is), maar in de lage weide zal men toch gewoon over het gras moeten lopen.

Tevens zal de nu platte schuine brug over de vijver vervangen worden door een replica van de oorspronkelijke brug. De oorspronkelijke brug bestond uit een eenvoudige constructie van dekplanken die opgelegd zijn op stalen liggers met een kenmerkende waarschijnlijk houten leuning van boven afgedekt met een loodstrip. Voor het maken van een replica van de oorspronkelijke brug zijn de platte­grond van het Cantonspark van 1935 en de historische foto’s uit 1920 gebruikt.

Hekwerk

Toegangshekken CPHet ontwerp en technische details van de nieuwe toegangshekken uitgewerkt. In de linker poortdeur komt de naam van het Cantonspark, aan zowel de Faas Eliaslaan als aan de Abel Tasmanlaan.

Beplanting

In onze vorige nieuwsbrief hebben we u reeds verteld dat we voor de nieuwe beplanting (van bomen en heesters) de keuze hebben gemaakt dat deze uit de Aziatische gematigde klimaatzone moet komen. Dit is nu verder uitgewerkt.

Om het Cantonspark vanuit de historische situatie te blijven presenteren als een collectie tuin moest daar allereerst naar gekeken worden. De randvoorwaarden worden gedic­teerd door de grote en de volwassen­heid van het Cantonspark. Er is niet heel veel ruimte meer om een hele grote collectie aan te leggen. We zijn op zoek gegaan naar een soort die voldoet aan de volgende randvoorwaarden: het moet uit Azië komen, het moet een relatief kleine boom zijn, er moet nog geen collectie van dit geslacht in Nederland zijn, het moet geschikt zijn voor onze klimaatzone, de grond van het Cantonspark moet geschikt zijn en het liefst zou het op de een of andere manier een waardige extra toevoeging zijn voor het Cantonspark. Beline Geertsema, lid van onze beheer commissie en voorzitter van de Nederlandse Tuinenstichting, kwam met het idee van een collectie Stewartia’s.Een uitstekend idee. Dit geslacht voldoet aan alle voorwaarden.
Afhankelijk van de geconsulteerde bron omvat het genus in totaal zo’n 20-30 soorten, met daarbij de extra discussie dat de bladhoudende (sub)tropische soorten door sommige botanici tot een ander worden geslacht gerekend. Gelukkig hoeven wij ons daar nu geen zorgen over te maken, want het aantal in Nederland winterharde soorten is beperkt tot acht, met eventueel nog een uitbreiding van zeven cultivars en één variëteit. Twee soorten en de variëteit komen uit Amerika, dus als we echt ruimtegebrek hebben, kunnen we ons beperken tot de 6 winterharde bomen uit Azië.

stewartiaEen niet onbelangrijk extra voordeel: Stewartia’s zijn gedurende het hele jaar bijzonder mooie bomen/struiken door de mooie grote witte bloemen in de zomer, een spectaculaire herfstkleur en de rijk geschakeerde kleurige bast die vooral in de winter opvalt. Ons exemplaar van de Stewartia pseudo­camellia is jarenlang een van de meest attractieve bomen in het park geweest. Deze is echter door verkeerd snoeien en vandalisme in een slechte staat en zal in de loop van de tijd wel vervangen moeten worden. Wat deze collectie straks nog bijzonderder zal maken is dat alle soorten zeldzaam of zeer zeldzaam zijn. Alleen de Stewartia pseudocamellia is nog relatief gemakkelijk te verkrijgen. Het genus Stewartia behoort tot de thee familie (Theaceae), waar ook de Camellia toe behoort. Het is een beetje een omweg, maar dit is ook de link met August Janssen die o.a. in thee handeldreef. Zo is een Stewartia collectie cultuurhistorisch gezien ook een extra aanvulling voor het Cantons­park. In een van de volgende nieuwsbrieven zullen we u meer vertellen over het genus Stewartia.

De eerste basis voor de beplanting was gelegd. Nu de rest invullen. Allereerst hebben wij voor onszelf bepaald waaraan de nieuwe beplanting allemaal moet voldoen, want het Cantonspark is geen normaal openbaar groen. Onderstaand een aantal motiveringen waarop ik onze keuze voor de beplanting gebaseerd heb. Let wel, dit zijn de hoofdlijnen - er zijn een heleboel genuanceerdere keuzes gemaakt die te veel zijn om hier op te noemen.

* Allereerst de basisvoorwaarden van bodemconditie (pH, zand, klei, vocht vs droog, etc), lichtbehoefte van de plant, het wel of niet tolereren van planten als elkaars buren. Er is gekeken of de gekozen planten in principe van nature bij elkaar zouden kunnen groeien, dat ze elkaar complementeren en in harmonie met elkaar leven. Alle planten hebben tenminste USDA winterhardheidzone 7 of lager – Baarn ligt in zone 8a.

* Alle bomen en heesters komen in ieder geval uit Azië. Bij de vaste beplanting is daar wat minder rigide mee omgegaan omdat het ontwerpproces dan echt heel gecompliceerd zou worden. Als er de keuze was tussen twee visueel min of meer identieke vaste planten waarvan er één uit Azië komt en de andere uit ofwel Europa of Amerika is er wel voor de Aziatische variant gekozen.

* en van de ideeën achter het restauratieplan is ook het weer terugbrengen van verschillende sferen in het Cantonspark. Op dit moment is dat geheel vervlakt en is eigenlijk overal ongeveer hetzelfde beeld met min of meer dezelfde groentinten. Gedeeltelijk is hierdoor ook het idee voor een ‘Winter Garden’ ontstaan. In Engeland en Frankrijk zijn hier zeer fraaie voorbeelden van.

* De planten die zijn gekozen zijn soms zeer bijzonder, soms minder. In ieder geval is er op gelet dat het in principe sterke planten zijn die geen extra vertroeteling nodig hebben. En vrijwel alle planten zijn redelijk goed te verkrijgen zonder dat we allerlei toeren moeten uithalen om het via zaad zelf op te kweken of uit China te importeren. De gewenste darlings die wel extra aandacht en zorg nodig hebben of heel erg uniek zijn kunnen we in de loop der tijd altijd nog planten. Ook hebben we gekeken of de boom of struik een aanvulling is op de reeds bestaande collectie.

* Bij alle vakken is erop gelet dat deze het hele jaar door een interessant beeld geven. Bij sommige vakken is natuurlijk wel iets meer de nadruk op de zomer, de andere de herfst, winter of voorjaar. Soms een combinatie ervan. Een enkel keer is het beeld b.v. in de winter niet spectaculair, maar dat wordt dan goedgemaakt door het plantvak een stukje verderop.

* Er is gekeken naar blad, bloemen, kleuren die harmoniëren of juist contrasteren, zodat het geheel goed samen gaat en elkaar visueel versterkt.

* In (bijna) alle vakken zijn planten met geurende bloemen. Bij alle vakken is gelet op de biodiversiteit. D.w.z. of de planten voedsel of- waardplanten zijn voor bijen, andere bestuivers, vlinders en vogels. Het liefst door het jaar heen.

* Bij dioecische (tweehuizige) heesters is er op gelet dat er zowel mannelijke als vrouwelijke exemplaren in elkaars nabijheid staan zodat vruchtdraging in principe gegarandeerd kan worden.

pag 14Zoals boven reeds vermeld is het Cantonspark geen ‘gewoon’ openbaar groen maar is het een park waar vanaf de oprichting door August Janssen een zeer bijzondere beplanting is geweest. In de afgelopen decennia is de beplantingsrijkdom achteruit gegaan. Deels door ouderdom of andere omstandigheden, deels door geen of weinig visie, deels door geld, een groot deel door vandalisme. De bijzonderheid van de collectie bomen is weliswaar achteruitgegaan, maar nog steeds staan er landelijk gezien heel bijzondere exemplaren. Erger is het met de heesters gesteld. Daar is een heel groot deel van verloren gegaan, mede door het veel agressievere opschot van Laurierkers, Taxus en Esdoorn. Een aantal heester­vakken is geheel verdwenen. Deze laatste gaan we nu het eerste aanpakken. Op de tekening zijn dit de donkergroene vakken met de plusjes en de roze vakken. Het lijkt niet zoveel, maar bij elkaar opgeteld is het zo’n 1.600 m2.

In deze nieuwsbrief zal ik slechts één deel van de nieuwe beplanting uit­lichten, namelijk de boven genoemde ‘Winter Garden’. Het idee ontstond door meerdere factoren. Beginnend bij de nieuwe collectie van de Stewartia’s. Deze hebben allen een zeer fraaie bast, wat een mooi beeld geeft in de winter. Het idee om daar iets mee te doen begon al vroeg vorm te krijgen. Op onze wishlist staan ook enkele Berken met zeer mooie basten, van diep donker rood, naar zalmkleur tot krijtwit. Maar er staat bijvoorbeeld ook een Picea bungeana op. Een conifeer afkomstig uit China die daar veel aangeplant wordt bij tempels en andere heilige of spirituele plaatsen én met een zeer fraaie afschilferende bast in groen, grijs en roodbruin. In het Engels noemt men deze boom dan ook Lacebark pine; er bestaat geen Nederlandse naam voor deze boom, wij komen niet verder dan Lacebark-den. Vervolgens liep ik er van de winter weer tegenaan dat in de winter het Cantonspark vrij monotoon is. Er is het nodige groen door de coniferen, her en der staat een boom met een mooie bast en een enkele toverhazelaar bloeide, maar dat was het. Zeker geen uitnodigend beeld. In mijn achterhoofd speelde ook nog steeds het idee om ergens in het Cantonspark o.a. Cornus sanguinea aan te planten voor het winterbeeld, nadat ik dit zelf jaren geleden in Whisley garden in Engeland in de winter heb gezien. In de vorige nieuwsbrief had ik al een foto hiervan als inspiratiebron opgenomen. Alle puzzelstukjes vielen in elkaar.

In het Cantonspark moest een gedeelte komen wat vooral in de winter spectaculair zal zijn. In Engeland en Frankrijk zijn er een handjevol parken dat een Winter Garden heeft. En deze Engelse term zal ik maar aanhouden om geen verwarring te scheppen met kas in ons park, de Wintertuin. Maar waar was er in het Cantonspark ruimte om dit te creëren? Het meeste bezochte deel van het Cantonspark in de winter zal ongetwijfeld het stuk zijn vanaf de Abel Tasmanlaan naar de Wintertuin toe. Én daar zijn ook de grootste vakken die aangevuld moeten worden. De plek was gevonden.

pag 15Deze nieuwsbrief is niet dik genoeg om gedetailleerd op de beplanting voor deze Winter Garden in te gaan, maar ik wil u wel enkele inspiratie‑beelden laten zien evenals een kleine selectie van de planten die er zullen komen.

De komende tijd

De aanvraag van de monumentenvergunning is eind mei ingediend. Totdat deze is goedgekeurd mogen en kunnen we nog niets doen. Wel zullen er wat voorbereidende werkzaamheden worden uitgevoerd. In ieder geval zal de bekabeling voor de verlichting langs het pad naar de Wintertuin en de verlichting bij de Colonnade worden aangelegd.

De verlichting in het park

Vanuit veiligheidsoogpunt is het wenselijk om op de route van de Wintertuin naar de uitgang aan de Abel Tasmanlaan op een aantal plekken onopvallende puntverlichting met bewegingsdetectie aan te leggen. Deze zullen bij de trap van het terras van de Wintertuin komen, bij ’t Rond, bij de kruising van de paden halverwege de uitgang en bij de uitgang aan de Abel Tasmanlaan. Er is gekozen voor inground LED spots die alleen horizontaal het pad verlichten. Deze spots zullen door de matgrijze poedercoating visueel gedeeltelijk wegvallen in het pad. De verlichting bij de Colonnade wordt voornamelijk ter preventie van vandalisme aangelegd en zal minder subtiel zijn. Ook dit licht is voorzien van een bewegingssensor en zal niet de hele nacht branden. De fauna in het Cantonspark zal zo min mogelijk worden verstoord.

Rest mij nog u ook op deze plek van harte uit te nodigen voor onze donateursdag aankomend najaar. Het belooft een inspirerende dag te worden en tijdens de lezing kan ik met begeleiding van beeld dieper ingaan op de aankomende restauratie.

Angelique Bosch van Drakestein