Restauratie

Restauratie

Voor de beplanting van het terras van de Wintertuin hebben we gekozen voor een moderne cottagestijl. Een romantische stijl met een overdaad aan kleuren en bloemen. De harde lijnen van het terras zullen verzacht worden en de Wintertuin zal beter uitkomen. Enkele planten zullen iets hoger zijn dan de onderzijde van de ramen van de Wintertuin, zodat deze ook van binnenuit zichtbaar zullen zijn. En natuurlijk is er ook weer blauwe regen aangeplant, een Wisteria floribunda ‘Multijuga’, waarvan de bloemtrossen wel een meter lang kunnen worden.
De bloemen zullen voornamelijk bestaan uit warme, rijke kleuren (donker)rood en paars, opgelicht met lila, wit en af en toe oranje. De planten zijn deels de Engelse lievelingen van de cottage tuin: rozen, alliums, irissen, wolfsmelk (Euphorbia griffithii) en salie (Salvia) maar ook nagelkruik (Geum), Zeeuws knoopje (Astrantia), Campanula en Ooievaarsbek (Geranium). Om het geheel wat meer lucht en beweging te geven zullen er tussendoor o.a. schijnanemoon (Anemonopsis macrophylla), Chinese ruit (Thalictrum delavayi), driebladige braakwortelspirea (Gillenia trifoliata) en een paar eenjarigen zoals kantbloem/witte dille (Ammi majus) geplant worden.
De linker- en rechtervleugel zullen min of meer gelijk zijn, waarbij wel rekening is gehouden dat de linkervleugel een groot deel van de dag in de schaduw van de beuk ligt en de rechtervleugel vrijwel de hele dag in de volle zon. Dit was zeker voor het uitzoeken van de rozen nog wel een uitdaging. Het middelste deel heeft een lichter kleurenschema en bevat meer oranje, zeker in de selectie van de rozen, als referentie naar de kleuren van ‘t Rond, waarbij we straks de abrikooskleurige rozen die August Janssen er had staan als uitgangspunt nemen.
Op dit moment zijn alleen de heesters en rozen geplant, de rest van de beplanting zal in fases dit najaar en het voorjaar van 2020 worden geplant. Het niet beplante deel is op dit moment ingezaaid met eenjarigen.
De planten die nu zijn geplant naast de Wisteria: Voor de metalen roosters staan wintergroene en winterbloeiende Viburnum tinus ‘Gwenllian’; de geplante rozen zijn allen (sterk) geurend en een mix van oude en nieuwe rozen: Rosa ‘Big Purple’, R. ‘Black Baccara’, R. ‘Gräfin von Hardenberg’, R. ‘Koningin Maxima’, R. ‘Munstead Wood’, R. ‘Reine des Violettes’, R. ‘Rose de Rescht’, en R. ‘Troika’. Links en rechts van de zij-ingangen staat Hydrangea macrophylla ‘Jogasaki’ als overgang naar de beplanting aan de noordzijde van de Wintertuin.

In 2012 werd de Wintertuin na een grondige restauratie opgeleverd. Er moest nog wel een gebruiker gevonden worden, maar de Gemeente Baarn heeft toen wel besloten dat het nu ook tijd was om het Cantonspark een grondige opknapbeurt te geven. In 2013-2014 is toen door adviesbureau Eelerwoude een beheervisie gemaakt.In het coalitieakkoord 2015-2018 is over het Cantonspark en de Wintertuin vastgelegd: “In overleg met omwonenden en andere betrokkenen (o.a. de Stichting Vrienden van het Cantonspark) willen we het Cantonspark zoveel als mogelijk is in oude luister herstellen. Voor de Wintertuin willen we een passende bestemming vinden, met het oog op een duurzame instandhouding van de kas.” In het najaar van 2016 heeft wethouder Jan Baerends als afscheidscadeau € 600.000,- voor de restauratie beschikbaar gesteld. Dit bedrag was gebaseerd op een voorlopige begroting die door Eelerwoude was opgesteld.Nadat voor de Wintertuin een passende bestemming was gevonden was in het najaar van 2017 de eerste bijeenkomst van de werkgroep Restauratie Cantonspark. In de werkgroep hebben zitting de gemeente Baarn, Stichting in Arcadië i.s.m. Royal Haskoning DHV, Stichting Vrienden van het Cantonspark en Living Story. Geertje Bakker en Angelique Bosch van Drakestein vertegenwoordigen de Vrienden. Steffan Polderman van de Gemeente is de kundige projectleider van deze projectgroep.

 Hieronder vindt U enkele artikelen geschreven door Angelique Bosch van Drakestein

 

In de vorige nieuwsbrief (december 2018) sprak ik aan het eind van het artikel over de restauratie nog de hoop uit dat we in het voorjaar van 2019 zouden kunnen beginnen. Maar helaas, dit verliep anders. Vlak nadat ik het stuk had geschreven ontving de werkgroep de mededeling dat Monumentenzorg restauratie van groene monumenten voortaan net zo serieus wil nemen als rode monumenten. Dit houdt in dat alle technische gegevens tot in het kleinste detail moet worden uitgewerkt én dat alle nieuwe beplanting per vak moet worden uitgewerkt! Pas als dit was gedaan zouden we de vergunning kunnen aanvragen.

Het afgelopen half jaar is er dus vooral veel werk verzet achter de schermen om alles uit te werken. Michiel Brink van Royal Haskoning DHV ging gelijk aan het werk met het uitwerken van de paden, van de verlichting, etc. De schone taak van de beplanting kwam op de schou­ders van ondergetekende. Ik had dus geen half jaar meer de tijd om dit uit te werken, maar slechts een paar maanden, liever natuurlijk nog minder. Het enige wat niet tot in detail hoefde te worden uitgewerkt was de exacte plaatsing in ieder vak en de aantallen van de bomen en heesters. Tevens hoefde de vaste planten niet overal uitgewerkt te worden. Ik had natuurlijk al wel ‘onze wishlist’ van ca. 200 bomen en diverse struiken, maar daar hadden we met de beheercie. alleen een keuze uit gemaakt t.b.v. de monumentenaanvraag, maar verder waren een van onze ideeën over de struiken, sfeerbepaling per vak, etc nog nog niet duidelijk gedefinieerd. En de wishlist was ondertussen ook al uitgegroeid tot 350 bomen.

Bruggen en paden

A 0044 gecorrigeerdAan het werk dus. Ondertussen moest ook aandacht besteed worden aan andere zaken zoals de zeer slechte staat van enkele bruggen in het Cantonspark. Bij de Historische Kring Baerne werden enkele voor ons nieuwe foto’s gevonden van de stenen balustrade brug maar ook van een ons onbekende brug. Het bleek om de oorspronkelijke brug te gaan die vlak bij de colonnade schuin over de vijver ligt. De datering en herkomst van de foto’s was op dat moment nog onbekend. Maar we kregen aan de hand van deze foto’s ook onze twijfels over het vroegere padenverloop. Waren de andere 2 boogbruggen dan wel oorspronkelijk? Dit zijn juist de bruggen die in een zeer slechte staat zijn.

De Gemeente Baarn heeft het Monumenten Advies Bureau te Nijmegen opdracht gegeven voor onderzoek naar de bruggen. Binnen een paar weken kwamen er twee uitvoerige rapporten binnen. Het ene rapport was de bouwhistorische verkenning en waardestelling, het andere rapport was de bouwkundige rapportage. Uitkomst: De stenen brug was oorspronkelijk, de boogbruggen zijn waarschijnlijk ook uit 1920 en de nu platte schuine brug is een recente vervanging voor de onbekende brug op de gevonden foto’s.

1920 Opmeting CPMaar iets anders wat Ing. G. Korenberg (de onderzoeker van het Monumenten Advies Bureau) ook had gevonden, was voor ons eigenlijk nog interessanter. In het Archief van Utrecht had Korenberg een tekening gevonden met de opmeting van het Cantonspark na het overlijden van August Janssen, welke bij de overdrachtspapieren van het park aan de Universiteit Utrecht aanwezig waren. Dit archief was tot nu toe niet ontsloten geweest. Tevens zijn in dit archief 20 foto’s aanwezig, waaronder de foto’s van de bruggen die wij via de Historische Kring Baerne hadden gekregen. Het grootste deel van de overige foto’s hadden wij in de loop der tijd al via de Historische Kring of andere mensen gekregen. Eindelijk kunnen we nu een groot deel van die foto’s dateren. Wat moesten we nu doen met het padenstelsel in de lage weide? We zaten al te puzzelen hoe we de restauratie binnen het beschikbare budget konden uitvoeren. Het pad door de lage weide gaf ook van allerlei technische problemen i.v.m. de wateraf­voer van de paden. Persoonlijk vond ik de twee paden die in een punt bij het kleine boogbruggetje samenkwamen ontwerp-esthetisch niet mooi – bij zo’n overduidelijke samenkomst van paden zou er een hoogtepunt moeten zijn en die is daar niet. Daarnaast zou zonder deze paden het sfeerbeeld van een weide sterker worden. Anderzijds zou een rondwandeling door het hele park wel gewenst zijn. De beslissing werd echter genomen. De paden in de lage weide zullen komen te vervallen en het oude oorspronkelijke pad dat in een S-vorm over de sloot slingerde zal worden hersteld. Er is nog steeds een rondwandeling door het park zonder doodlopende paden (zoals nu wel het geval is), maar in de lage weide zal men toch gewoon over het gras moeten lopen.

Tevens zal de nu platte schuine brug over de vijver vervangen worden door een replica van de oorspronkelijke brug. De oorspronkelijke brug bestond uit een eenvoudige constructie van dekplanken die opgelegd zijn op stalen liggers met een kenmerkende waarschijnlijk houten leuning van boven afgedekt met een loodstrip. Voor het maken van een replica van de oorspronkelijke brug zijn de platte­grond van het Cantonspark van 1935 en de historische foto’s uit 1920 gebruikt.

Hekwerk

Toegangshekken CPHet ontwerp en technische details van de nieuwe toegangshekken uitgewerkt. In de linker poortdeur komt de naam van het Cantonspark, aan zowel de Faas Eliaslaan als aan de Abel Tasmanlaan.

Beplanting

In onze vorige nieuwsbrief hebben we u reeds verteld dat we voor de nieuwe beplanting (van bomen en heesters) de keuze hebben gemaakt dat deze uit de Aziatische gematigde klimaatzone moet komen. Dit is nu verder uitgewerkt.

Om het Cantonspark vanuit de historische situatie te blijven presenteren als een collectie tuin moest daar allereerst naar gekeken worden. De randvoorwaarden worden gedic­teerd door de grote en de volwassen­heid van het Cantonspark. Er is niet heel veel ruimte meer om een hele grote collectie aan te leggen. We zijn op zoek gegaan naar een soort die voldoet aan de volgende randvoorwaarden: het moet uit Azië komen, het moet een relatief kleine boom zijn, er moet nog geen collectie van dit geslacht in Nederland zijn, het moet geschikt zijn voor onze klimaatzone, de grond van het Cantonspark moet geschikt zijn en het liefst zou het op de een of andere manier een waardige extra toevoeging zijn voor het Cantonspark. Beline Geertsema, lid van onze beheer commissie en voorzitter van de Nederlandse Tuinenstichting, kwam met het idee van een collectie Stewartia’s.Een uitstekend idee. Dit geslacht voldoet aan alle voorwaarden.
Afhankelijk van de geconsulteerde bron omvat het genus in totaal zo’n 20-30 soorten, met daarbij de extra discussie dat de bladhoudende (sub)tropische soorten door sommige botanici tot een ander worden geslacht gerekend. Gelukkig hoeven wij ons daar nu geen zorgen over te maken, want het aantal in Nederland winterharde soorten is beperkt tot acht, met eventueel nog een uitbreiding van zeven cultivars en één variëteit. Twee soorten en de variëteit komen uit Amerika, dus als we echt ruimtegebrek hebben, kunnen we ons beperken tot de 6 winterharde bomen uit Azië.

stewartiaEen niet onbelangrijk extra voordeel: Stewartia’s zijn gedurende het hele jaar bijzonder mooie bomen/struiken door de mooie grote witte bloemen in de zomer, een spectaculaire herfstkleur en de rijk geschakeerde kleurige bast die vooral in de winter opvalt. Ons exemplaar van de Stewartia pseudo­camellia is jarenlang een van de meest attractieve bomen in het park geweest. Deze is echter door verkeerd snoeien en vandalisme in een slechte staat en zal in de loop van de tijd wel vervangen moeten worden. Wat deze collectie straks nog bijzonderder zal maken is dat alle soorten zeldzaam of zeer zeldzaam zijn. Alleen de Stewartia pseudocamellia is nog relatief gemakkelijk te verkrijgen. Het genus Stewartia behoort tot de thee familie (Theaceae), waar ook de Camellia toe behoort. Het is een beetje een omweg, maar dit is ook de link met August Janssen die o.a. in thee handeldreef. Zo is een Stewartia collectie cultuurhistorisch gezien ook een extra aanvulling voor het Cantons­park. In een van de volgende nieuwsbrieven zullen we u meer vertellen over het genus Stewartia.

De eerste basis voor de beplanting was gelegd. Nu de rest invullen. Allereerst hebben wij voor onszelf bepaald waaraan de nieuwe beplanting allemaal moet voldoen, want het Cantonspark is geen normaal openbaar groen. Onderstaand een aantal motiveringen waarop ik onze keuze voor de beplanting gebaseerd heb. Let wel, dit zijn de hoofdlijnen - er zijn een heleboel genuanceerdere keuzes gemaakt die te veel zijn om hier op te noemen.

* Allereerst de basisvoorwaarden van bodemconditie (pH, zand, klei, vocht vs droog, etc), lichtbehoefte van de plant, het wel of niet tolereren van planten als elkaars buren. Er is gekeken of de gekozen planten in principe van nature bij elkaar zouden kunnen groeien, dat ze elkaar complementeren en in harmonie met elkaar leven. Alle planten hebben tenminste USDA winterhardheidzone 7 of lager – Baarn ligt in zone 8a.

* Alle bomen en heesters komen in ieder geval uit Azië. Bij de vaste beplanting is daar wat minder rigide mee omgegaan omdat het ontwerpproces dan echt heel gecompliceerd zou worden. Als er de keuze was tussen twee visueel min of meer identieke vaste planten waarvan er één uit Azië komt en de andere uit ofwel Europa of Amerika is er wel voor de Aziatische variant gekozen.

* en van de ideeën achter het restauratieplan is ook het weer terugbrengen van verschillende sferen in het Cantonspark. Op dit moment is dat geheel vervlakt en is eigenlijk overal ongeveer hetzelfde beeld met min of meer dezelfde groentinten. Gedeeltelijk is hierdoor ook het idee voor een ‘Winter Garden’ ontstaan. In Engeland en Frankrijk zijn hier zeer fraaie voorbeelden van.

* De planten die zijn gekozen zijn soms zeer bijzonder, soms minder. In ieder geval is er op gelet dat het in principe sterke planten zijn die geen extra vertroeteling nodig hebben. En vrijwel alle planten zijn redelijk goed te verkrijgen zonder dat we allerlei toeren moeten uithalen om het via zaad zelf op te kweken of uit China te importeren. De gewenste darlings die wel extra aandacht en zorg nodig hebben of heel erg uniek zijn kunnen we in de loop der tijd altijd nog planten. Ook hebben we gekeken of de boom of struik een aanvulling is op de reeds bestaande collectie.

* Bij alle vakken is erop gelet dat deze het hele jaar door een interessant beeld geven. Bij sommige vakken is natuurlijk wel iets meer de nadruk op de zomer, de andere de herfst, winter of voorjaar. Soms een combinatie ervan. Een enkel keer is het beeld b.v. in de winter niet spectaculair, maar dat wordt dan goedgemaakt door het plantvak een stukje verderop.

* Er is gekeken naar blad, bloemen, kleuren die harmoniëren of juist contrasteren, zodat het geheel goed samen gaat en elkaar visueel versterkt.

* In (bijna) alle vakken zijn planten met geurende bloemen. Bij alle vakken is gelet op de biodiversiteit. D.w.z. of de planten voedsel of- waardplanten zijn voor bijen, andere bestuivers, vlinders en vogels. Het liefst door het jaar heen.

* Bij dioecische (tweehuizige) heesters is er op gelet dat er zowel mannelijke als vrouwelijke exemplaren in elkaars nabijheid staan zodat vruchtdraging in principe gegarandeerd kan worden.

pag 14Zoals boven reeds vermeld is het Cantonspark geen ‘gewoon’ openbaar groen maar is het een park waar vanaf de oprichting door August Janssen een zeer bijzondere beplanting is geweest. In de afgelopen decennia is de beplantingsrijkdom achteruit gegaan. Deels door ouderdom of andere omstandigheden, deels door geen of weinig visie, deels door geld, een groot deel door vandalisme. De bijzonderheid van de collectie bomen is weliswaar achteruitgegaan, maar nog steeds staan er landelijk gezien heel bijzondere exemplaren. Erger is het met de heesters gesteld. Daar is een heel groot deel van verloren gegaan, mede door het veel agressievere opschot van Laurierkers, Taxus en Esdoorn. Een aantal heester­vakken is geheel verdwenen. Deze laatste gaan we nu het eerste aanpakken. Op de tekening zijn dit de donkergroene vakken met de plusjes en de roze vakken. Het lijkt niet zoveel, maar bij elkaar opgeteld is het zo’n 1.600 m2.

In deze nieuwsbrief zal ik slechts één deel van de nieuwe beplanting uit­lichten, namelijk de boven genoemde ‘Winter Garden’. Het idee ontstond door meerdere factoren. Beginnend bij de nieuwe collectie van de Stewartia’s. Deze hebben allen een zeer fraaie bast, wat een mooi beeld geeft in de winter. Het idee om daar iets mee te doen begon al vroeg vorm te krijgen. Op onze wishlist staan ook enkele Berken met zeer mooie basten, van diep donker rood, naar zalmkleur tot krijtwit. Maar er staat bijvoorbeeld ook een Picea bungeana op. Een conifeer afkomstig uit China die daar veel aangeplant wordt bij tempels en andere heilige of spirituele plaatsen én met een zeer fraaie afschilferende bast in groen, grijs en roodbruin. In het Engels noemt men deze boom dan ook Lacebark pine; er bestaat geen Nederlandse naam voor deze boom, wij komen niet verder dan Lacebark-den. Vervolgens liep ik er van de winter weer tegenaan dat in de winter het Cantonspark vrij monotoon is. Er is het nodige groen door de coniferen, her en der staat een boom met een mooie bast en een enkele toverhazelaar bloeide, maar dat was het. Zeker geen uitnodigend beeld. In mijn achterhoofd speelde ook nog steeds het idee om ergens in het Cantonspark o.a. Cornus sanguinea aan te planten voor het winterbeeld, nadat ik dit zelf jaren geleden in Whisley garden in Engeland in de winter heb gezien. In de vorige nieuwsbrief had ik al een foto hiervan als inspiratiebron opgenomen. Alle puzzelstukjes vielen in elkaar.

In het Cantonspark moest een gedeelte komen wat vooral in de winter spectaculair zal zijn. In Engeland en Frankrijk zijn er een handjevol parken dat een Winter Garden heeft. En deze Engelse term zal ik maar aanhouden om geen verwarring te scheppen met kas in ons park, de Wintertuin. Maar waar was er in het Cantonspark ruimte om dit te creëren? Het meeste bezochte deel van het Cantonspark in de winter zal ongetwijfeld het stuk zijn vanaf de Abel Tasmanlaan naar de Wintertuin toe. Én daar zijn ook de grootste vakken die aangevuld moeten worden. De plek was gevonden.

pag 15Deze nieuwsbrief is niet dik genoeg om gedetailleerd op de beplanting voor deze Winter Garden in te gaan, maar ik wil u wel enkele inspiratie‑beelden laten zien evenals een kleine selectie van de planten die er zullen komen.

De komende tijd

De aanvraag van de monumentenvergunning is eind mei ingediend. Totdat deze is goedgekeurd mogen en kunnen we nog niets doen. Wel zullen er wat voorbereidende werkzaamheden worden uitgevoerd. In ieder geval zal de bekabeling voor de verlichting langs het pad naar de Wintertuin en de verlichting bij de Colonnade worden aangelegd.

De verlichting in het park

Vanuit veiligheidsoogpunt is het wenselijk om op de route van de Wintertuin naar de uitgang aan de Abel Tasmanlaan op een aantal plekken onopvallende puntverlichting met bewegingsdetectie aan te leggen. Deze zullen bij de trap van het terras van de Wintertuin komen, bij ’t Rond, bij de kruising van de paden halverwege de uitgang en bij de uitgang aan de Abel Tasmanlaan. Er is gekozen voor inground LED spots die alleen horizontaal het pad verlichten. Deze spots zullen door de matgrijze poedercoating visueel gedeeltelijk wegvallen in het pad. De verlichting bij de Colonnade wordt voornamelijk ter preventie van vandalisme aangelegd en zal minder subtiel zijn. Ook dit licht is voorzien van een bewegingssensor en zal niet de hele nacht branden. De fauna in het Cantonspark zal zo min mogelijk worden verstoord.

Rest mij nog u ook op deze plek van harte uit te nodigen voor onze donateursdag aankomend najaar. Het belooft een inspirerende dag te worden en tijdens de lezing kan ik met begeleiding van beeld dieper ingaan op de aankomende restauratie.

Angelique Bosch van Drakestein

In onze nieuwsbrief van juni 2018 heeft u al iets kunnen lezen over de restauratie van het Cantonspark. Dit jaar zijn we heel druk bezig geweest met alle voorbereidingen waardoor we u nu een redelijk goed beeld kunnen geven van de langverwachte restauratie. Als alles goed loopt zal het grotendeels in 2019 uitgevoerd kunnen worden.

De aanloop

In 2012 werd de Wintertuin na een grondige restauratie opgeleverd. Er moest nog wel een gebruiker gevonden worden, maar de Gemeente Baarn heeft toen wel besloten dat het nu ook tijd was om het Cantonspark een grondige opknapbeurt te geven. In 2013-2014 is toen door adviesbureau Eelerwoude een beheervisie gemaakt.In het coalitieakkoord 2015-2018 is over het Cantonspark en de Wintertuin vastgelegd: “In overleg met omwonenden en andere betrokkenen (o.a. de Stichting Vrienden van het Cantonspark) willen we het Cantonspark zoveel als mogelijk is in oude luister herstellen. Voor de Wintertuin willen we een passende bestemming vinden, met het oog op een duurzame instandhouding van de kas.” In het najaar van 2016 heeft wethouder Jan Baerends als afscheidscadeau € 600.000,- voor de restauratie beschikbaar gesteld. Dit bedrag was gebaseerd op een voorlopige begroting die door Eelerwoude was opgesteld.Nadat voor de Wintertuin een passende bestemming was gevonden was in het najaar van 2017 de eerste bijeenkomst van de werkgroep Restauratie Cantonspark. In de werkgroep hebben zitting de gemeente Baarn, Stichting in Arcadië i.s.m. Royal HaskoningDHV, Stichting Vrienden van het Cantonspark en Living Story. Geertje Bakker en Angelique Bosch van Drakestein vertegenwoordigen de Vrienden. Steffan Polderman van de Gemeente is de kundige projectleider van deze projectgroep. Over de plannen en voortgang van de Wintertuin kunt u elders in deze nieuwsbrief lezen.

Uitgangspunten restauratie

Rapport Peter VerhoeffOnder leiding van Ir Peter Verhoeff heeft het team van Stichting in Arcadië opnieuw historisch onderzoek gedaan en hieruit is een zeer fraai rapport gekomen: “Het Cantonspark te Baarn. Tuinhistorisch onderzoek en waardestelling”. Zodra dit rapport openbaar gemaakt mag worden en wij ook toestemming hebben zullen we u dit laten weten zodat u het zelf kunt lezen. Michiel Brink van Royal HaskoningDHV heeft, gebaseerd op dit rapport en de huidige (gebruiks-)eisen een restauratieontwerp gemaakt. De uitgangspunten voor de restauratie van het Cantonspark zijn: De cultuurhistorische en botanische waarden herstellen; de belevingswaarde vergroten door de ingangen en randen op te waarderen; de gebruikswaarde verhogen zonder de bijzondere waarden aan te tasten en met een beheerplan het Cantonspark duurzaam in stand te houden. Deze uitgangspunten zijn op 21 februari 2018 goedgekeurd door de Baarnse Gemeenteraad.

De restauratie zal in vier stappen doorlopen worden:

  • • Inventarisatie en onderbouwing
  • • Visievorming en ideeëngeneratie
  • • Inrichtingsplan en kostenraming
  • • Naar realisatie
Fase 1. Inventarisatie en onderbouwing

 

Historisch onderzoek en waardestelling

Stichting In Arcadië heeft tuin historisch onderzoek gedaan en waarde stelling opgesteld. Hieruit blijkt dat de tuinhistorische waarde van het Cantonspark, ondanks versobering in de laatste decennia, nog steeds hoog is.Heel veel in dit rapport wisten we al, maar er zijn toch nieuwe leuke wetenswaardigheden naar boven gekomen. Zo is het nu bewezen dat het Cantonspark in delen is aangelegd. Tot nu toe was er altijd vanuit gegaan dat de tuinbaas van August Janssen, Jan Goossen de ontwerper van het Cantonspark was. Tijdens de voorbereidingen van de tentoonstelling van ‘100-jaar Cantonspark’ kregen we al wel het vermoeden dat er ook een andere ontwerper bij betrokken is geweest, maar zekerheid hadden we niet. Stichting in Arcadië heeft het archief van de Universiteit van Wageningen doorgespit en er zijn inderdaad ontwerptekeningen uit de beginfase van Cantonspark aangetroffen. Deze zijn gemaakt door de firma Groenewegen en Zoon uit De Bilt, een toen landelijk zeer bekende kweker en ontwerper. De ontdekte ontwerptekeningen zijn van het deel naast en voor de hortulanuswoning t/m de moestuin. Ook staat er op een van de tekeningen de altijd vermoede tennisbaan; deze is al lang verdwenen, maar het tennishuisje herinnert hier nog steeds aan.De aanbevelingen in het rapport van Stichting in Arcadië t.a.v. het herstelplan zijn dat de monumentale hoofdstructuur van het park zal worden hersteld, dat de botanische waarden worden hersteld en versterkt, dat door slimme investeringen moet worden gestreefd naar gemakkelijker groenbeheer en dat rekening wordt gehouden met de moderne tijd.Onder het herstel van de monumentale hoofdstructuur wordt verstaan het herstel van de wandelpaden zodat weer een fraaiere rondwandeling mogelijk is, het vereenvoudigen en open maken van de ‘lage weide’ aan de zijde van de Piet Heinlaan, het terugbrengen danwel creëren van thematische zones en herstel van de oorspronkelijke ruimteverdeling.Bij herstel en versterking van botanische waarden moet u denken aan vervangen van oude en slechte bomen, herplant van de collectie heesters en het herstellen van enkele onderdelen als horticultureel spektakelstuk, bijvoorbeeld ‘t Rond voor de Wintertuin en de oude border langs de Wintertuin.Slimme investeringen voor gemakkelijker groenbeheer zijn noodzakelijk om de kosten te reduceren. Het aanbrengen van stalen kantopsluiting langs de paden is hier een voorbeeld van.

Kaart 1935voor een vergroting klik hier

Eigentijdse eisen en gebruik

t RondHet Cantonspark is in 1915 aangelegd als een privépark, ruim honderd jaar geleden dus. Onnodig te melden dat het gebruik toen anders was en het een heel andere tijd was. Ook de tijd dat het park als botanische tuin van de Universiteit Utrecht dienst deed, had heel andere eisen. Er zijn anno 2018 andere behoeften en wensen, ook bij gebruikers van het park. Daarom wordt het park zoveel mogelijk in oude luister hersteld, maar hier en daar met een moderne twist. Waarbij rekening wordt gehouden met hedendaags gebruik.Zo heeft de Wintertuin een heel andere functie gekregen. Hier zullen straks andere bezoekers komen dan alleen voor het park. Ook is Nederland mobieler geworden en is het autobezit aanmerkelijk toegenomen. Om de buurt zo veel mogelijk te ontlasten wordt de ingang aan de Abel Tasmanlaan vernieuwd en opgewaardeerd, in combinatie met een nieuw parkeerplan. Er komt een nieuw terras voor de Wintertuin, door nieuwe zichtlijnen moet er meer contact ontstaan met de omgeving. En er wordt een groot en open grasveld aangelegd voor multifunctioneel gebruik.Eén van de aanbevelingen in het rapport van Peter Verhoeff is het aanstellen van een tuinbaas. Ons inziens is deze tuinbaas ook essentieel voor het behoud van het Cantonspark in de toekomst. Een vaste tuinman of tuinbaas heeft binding met het park, heeft besef van de cultuurhistorische waarde. Hij kent iedere boom en plant en weet daardoor exact welke werkzaamheden er op welk moment nodig zijn. Daarnaast is hij een vast aanspreekpunt voor onze stichting, voor de vrijwilligers en voor de bezoekers. En hopelijk zal door zijn aanwezigheid ook het vandalisme verminderen of verdwijnen. Wij zijn hierover in overleg met de Gemeente, want die moeten hiervoor een extra fte creëren en extra budget beschikbaar stellen.Fase 1, de inventarisatie en onderbouwing is in mei afgerond. We zijn nu in fase 2 en 3: de visievorming en ideeëngeneratie en het inrichtingsplan en kostenraming. Deze twee punten lopen hand in hand met elkaar. Eigenlijk heeft een groot deel van de visie al vorm gekregen in de eerste fase: het tuin historisch onderzoek en de daaruit voortvloeiende aanbevelingen.Hieronder staan de belangrijkste veranderingen die het park zal ondergaan. Van alle onderdelen die hersteld of opnieuw aangebracht zullen worden, wordt op dit moment een uitgebreide rapportage geschreven met uitvoerige tekeningen. Zodra dit gereed en openbaar is zal u ook hiervan op de hoogte gebracht worden.

Paden

KantopsluitingDe nog aanwezige paden zullen worden hersteld en verdwenen paden gedeeltelijk opnieuw aangelegd. De paden worden beter begaanbaar en makkelijker te onderhouden. Bezoekers kunnen straks weer door het hele park op paden lopen. De huidige paden hebben helaas nauwelijks een (puin)fundering, dus ook de nog bestaande paden zullen geheel opnieuw aangelegd moeten worden. De breedtes van de paden is gebaseerd op de oorspronkelijke aanleg; zo worden de wandelpaden bij de oude ingang aan de Heemskerklaan en de nieuwe ingang bij de Abel Tasmanlaan 3 meter breed, het hoofdpad door het park heen wordt 4 meter breed en de rest van de paden worden 1,80 meter breed. Steffan Polderman en Michiel Brink hebben meerdere werkbezoeken op locatie gemaakt om de juiste soort verharding voor het Cantonspark te vinden. Op het moment van schrijven is de keuze gemaakt voor de half verharding KoMex® natural Bio van de firma Koers. Dit materiaal wordt de laatste tijd vaak toegepast bij restauratie van o.a. kasteel- en landgoedparken. Dit materiaal is verkrijgbaar in verschillende natuurlijke kleuren, is onderhoudsarm, er kan geen onkruid doorheen groeien en vooral wordt het niet glibberig en plakkerig bij regen; het heeft ook een enigszins zelf herstellend vermogen. Alle paden die door het gras lopen krijgen een stalen kantopsluiting zodat de paden er altijd strak en netjes uitzien, de breedtes altijd gelijk blijven en het gras afgebakend wordt.

Ingangen

Aan de Abel Tasmanlaan komt een extra en nieuwe hoofdingang. Zowel de oude hoofdingang aan de Faas Eliaslaan als de nieuwe ingang aan de Abel Tasmanlaan krijgen nieuwe toegangspoorten met eigentijds fraai hekwerk. De ingang bij de Abel Tasmanlaan komt iets dieper in het park te liggen zodat het duidelijker een ingang wordt en er ook beugels geplaatst kunnen worden voor fietsen. De huidige ingangen bij de Heemskerklaan zullen komen te vervallen en er zal alleen één kleine onopvallende ingang komen voor gebruik van de Wintertuin. Deze ingang zal alleen nog toegankelijk zijn voor leveranciers en invalide bezoekers van de Wintertuin.

De lage weide

De heesterlaag langs het hek aan de zijden van de Abel Tasmanlaan en aan de Piet Heinlaan zal verwijderd worden zodat er weer een meer weide idee ontstaat. De meeste bomen zullen wel gewoon blijven staan.

Nieuwe heesterlagen

Vlak na de toegangspaden van zowel de Faas Eliaslaan als de Abel Tasmanlaan zullen nieuwe heestervakken worden aangeplant op de locaties waar die vroeger ook aanwezig waren. Hierdoor zal een spannender beeld ontstaan wanneer men het park betreedt en zal de bezoeker meer verrast worden met verschillende doorkijken.

De moestuin

De voormalige moestuin zal weer een beetje de sfeer van moestuin terug krijgen. Hoe we dit precies gaan invullen is op dit moment nog onduidelijk er zijn meerdere mogelijkheden die nog uitgewerkt dienen te worden.

Beplanting

Het Cantonspark heeft nog steeds een zeer rijke gevarieerde beplanting door haar verleden. Ook tegenwoordig geniet het Cantonspark hierdoor landelijke bekendheid. Echter dit betreft vooral de bomen. Bij het verhuizen van de botanische tuin van de Universiteit Utrecht naar Ford Hoofddijk zijn de meeste struiken en de vaste planten mee gegaan. Het is daarom noodzakelijk dat bij het herstel van de beplanting er niet alleen naar bomen gekeken wordt maar ook zeker naar de struiken zodat ook daar het Cantonspark weer een ieder kan boeien en verassen.Toen kwam de vraag hoe wij het Cantonspark straks onderscheidend kunnen maken van andere botanische tuinen en parken.

Keuzes

Kijkend naar de sterke punten die het Cantonspark nu heeft en naar het verleden hebben we er voor gekozen om als richtlijn aan te houden dat alle nieuwe aanplant van bomen en struiken oorspronkelijk uit Azië komt. Hierbij zal het om planten gaan die afkomstig zijn van de gematigde klimaatzones. Deze keuze is gemaakt om de volgende redenen. August Janssen, de oprichter van het Cantonspark, heeft zijn geld verdiend met de handel op Azië, voornamelijk het voormalig Indië. Daarnaast is het Cantonspark vernoemd naar huize Canton, een Chinees gebouw dat vroeger samen met huize Peking Baarn verfraaide en dat landelijke bekendheid genoot. En niet onbelangrijk, het huidige bomenbestand komt voor een groot deel uit Azië.Afgezien van de Japanse of Chinese tuinen waarbij vooral de aanleg en symboliek van belang is en vaak een onderdeel van een groter park, zijn er in Europa weinig parken die hun plantencollectie op Azië hebben gebaseerd. Een extra mogelijkheid om een bijzondere collectie aan te leggen waarvoor ook buiten de grenzen van Baarn en Nederland interesse zal zijn.

Opschoning en kap

Een heel leuk plan om een op Azië gebaseerde collectie aan te planten, maar de regelmatige bezoeker zal het zijn opgevallen dat het Cantonspark nu toch ook al erg vol oogt. De oorzaak hiervan is vooral jarenlang achterstallig onderhoud. Daarvoor zal er ook eerst grondig geschoond moeten worden. De heesterlaag bestaat nu veelal uit laurierkers, wilde framboos die overal woekert, zaailingen van esdoorns en taxussen, hazelaars, en soms ander weinig inspirerend gemeentegroen. Zelfs voor de fauna in het Cantonspark voegt dit vaak niet heel veel toe. Door onze beheercommissie is er erg kritisch gekeken naar het bomenbestand in het park. De afgelopen jaren hebben wij meerdere malen een gehele inventarisatieronde gemaakt, ook met het oog op de komende restauratie.

Helaas zullen ook een aantal bomen moeten sneuvelen. De gezondheid van de bomen is hierbij de voornaamste leidraad. De bomen die gekapt zullen worden zijn of ernstig ziek of al dood. Soms was de natuur ons reeds voor; zo is afgelopen winter de bijzondere en monumentale Japanse beuk (Fagus japonica) reeds door de honingzwam bezweken. Hoogstwaarschijnlijk zal deze boom ook weer terugkomen, echter misschien niet op dezelfde plek. Bomen groeien en waar voorheen wellicht ruimte was voor drie exemplaren is er nu nog maar ruimte voor één exemplaar. Dus ook dunning zal moeten plaats vinden. Als dan een algemene voorkomende boom de groei en gezondheid van een zeldzaam exemplaar belemmert hebben we ervoor gekomen de algemene soort op de kaplijst te zetten. Daarnaast zijn er ook veel zaailingen van esdoorns en taxussen die tot boom zijn uitgegroeid die weggehaald zullen worden.Voordat er iets gebeurt zullen we met alle belangstellenden en belanghebbenden een rondgang maken door het Cantonspark om tekst en uitleg te geven waarom we welke boom zullen kappen of laten staan. Doordat men het zelf met eigen ogen kan zien wordt het beeld veel helderder.

Nieuwe aanplant

Nog niet alles van de nieuwe aanplant is al helemaal uitgewerkt. Zo hebben we op dit moment een wensenlijstje van meer dan 200 bomen waar nog heel veel keuzes in gemaakt moeten worden. Dit geldt eveneens voor de struiken. Ook het daadwerkelijke ontwerp waar wat moet komen is nog op de tekentafel.De nieuwe bomen en struiken zullen zodanig worden samengesteld, dat er het hele jaar iets te zien zal zijn, dat de bezoeker altijd zal worden verrast als hij door het park loopt. Met oog voor afwisseling in sfeer en tussen dichte begroeiing en weidse uitzichten. Hierbij zal er ook gekeken worden of het een aanvulling is op de reeds bestaande collectie, of de nieuwe boom of struik zeer algemeen is of zeldzaam en of het bijdraagt aan de fauna in het Cantonspark (bijvoorbeeld of voedselplant voor bijen en vogels of waardplant voor vlinders).Bij de beide hoofdingangen wordt de beplanting fleurig en modern. De planten moeten stevig zijn en gemakkelijk in het onderhoud en ze moeten er het hele jaar door aantrekkelijk uitzien.Naast de oude laan van de oude ingang aan de Faas Eliaslaan zullen weer in kegelvorm gesnoeide Taxussen komen met daartussen bloembedden.’t Rond voor de Wintertuin wordt weer hersteld met gekruiste paden, Taxus snoeivormen en rozenbedden. Eventueel zullen de rozen worden gemengd met andere beplanting voor een beter winterbeeld.De Wintertuin zal omringd worden door vaste beplanting en ook de Blauwe regen die de Wintertuin altijd heeft gesierd zal weer terugkomen. De vaste plantenborder naast de Wintertuin zal ook weer in volle glorie hersteld worden. Een kleine noot hierbij wel dat we de door onszelf opgelegde richtlijn van Aziatische beplanting iets losser zullen hanteren voor de vaste planten en we hier ook veel cultivars zullen gebruiken.

Kosten

Op het moment van schrijven zijn we druk bezig de laatste uitwerkingen te maken en alle wensen te begroten. Duidelijk is al wel dat de ter beschikking gestelde € 600.000,- niet voldoende is. Dit wordt mede veroorzaakt door het nieuwe historisch onderzoek en herstelplan, nadat bleek dat het aanwezige herstelplan van Eelerwoude niet voldoende was om te beginnen met de restauratie. Er is geen extra krediet door de Gemeente Baarn beschikbaar gesteld voor de voorbereidende werkzaamheden. Maar het tekort wordt ook veroorzaakt doordat er aan de Abel Tasmanlaan een nieuwe fraaie hoofdingang komt en het nieuwe terras van de Wintertuin nu bij het restauratiebudget van het Cantonspark is geschoven. Daarnaast wijkt de oorspronkelijke begroting op een aantal punten sterk af van de werkelijke kosten die gemaakt moeten worden om het een en ander te realiseren.Zo is er in ieder geval geen budget om de fontein op ’t Rond weer werkende te krijgen, om de bestaande heesterlagen te renoveren, om nieuwe banken te plaatsen en om de bruggen te restaureren of vernieuwen. Ook een aantal andere kleinere zaken kunnen op dit moment nog niet gerealiseerd worden vanwege het tekort. We zullen dus op andere manieren aan extra fondsen moeten zien te komen om het hele restauratieplan te kunnen uitvoeren.

Vergunningen

Afgelopen zomer is het ecologisch onderzoek uitgevoerd wat noodzakelijk is voor de kap van de bomen. Hieruit is niets bijzonders gekomen waardoor we vertraging zouden kunnen oplopen. De kapvergunning is de Gemeente Baarn nu aan het voorbereiden. De looptijd hiervan is 6 weken met eventuele extra uitloop door bezwaren.De aanvraag van de monumenten-vergunning wordt op dit moment geschreven. Deze moet weer aangepast worden omdat de eisen die de monumentencommissie stelt de afgelopen maanden aanzienlijk strenger zijn geworden. En dit is voor de voortgang nu het grote struikelblok. Normaliter duurt het 26 weken voordat deze vergunning wordt afgegeven. Als de commissie die erover besluit of het voorgestelde restauratieplan voldoet aan alle eisen inderdaad de volledige 26 weken aanhoudt, zitten we reeds ver in het broedseizoen. De eerst fase van de restauratie is de kap van de bomen en het schonen van het groen, alvorens er begonnen kan worden aan de paden. Ondanks dat er ontheffingen kunnen komen is het de vraag of het dan gewenst is om op dat moment te beginnen. In het slechtste scenario kunnen we pas in het late najaar van 2019 aanvangen met de eerste restauratiewerkzaamheden.Zodra er ontwikkelingen zijn en er meer duidelijkheid is zullen wij u op de hoogte brengen. Vooralsnog kunnen we alleen maar hopen dat we toch in de eerste maanden van 2019 kunnen beginnen.

Wordt vervolgd ….Angelique Bosch van Drakestein